Over de leugen die waarheid heet

Over de leugen die waarheid heet

Liegen is verkeerd. Dat krijgen we met de paplepel ingegoten. Als kind moet je naar je kamer of krijg je een tik voor je billen als je de waarheid niet vertelt. Maar in de grotemensenwereld zijn de consequenties vaak veel heftiger. Academici worden geschorst, politici ontslagen en relaties verbroken.

Volkomen terecht, denken velen. Vooral in de wetenschap. Want hoewel veel wetenschappers ervan overtuigd zijn dat een absolute waarheid niet bestaat, is de absolute leugen er kennelijk wel. De leugen heeft slechts één gezicht, terwijl de waarheid zich achter vele maskers verschuilt. En liegen, dat is verkeerd.

Maar hoe kunnen we weten wat een leugen is, wanneer de waarheid relatief is? Simpel, zou Nietzsche zeggen. De waarheid is een leugen. Wij zoeken naar waarheid door gebruik te maken van taal, en taal is een menselijke constructie. Wij zijn degenen die objecten uitleggen en categoriseren. En dat het woord tafel niet hetzelfde is als de daadwerkelijke tafel zullen niet veel mensen in twijfel trekken. In Waarheid en leugen beschrijft Nietzsche hoe taal de mens belet tot waarheid te komen. Wij plaatsen immers een gigantisch vertrouwen in taal, terwijl het ontzettend dubbelzinnig is.

Misschien heeft Nietzsche gelijk en zijn er geen ‘ware’ en ‘oorspronkelijke’ ideeën. En als die er al zijn, plakken we hier onze eigen metaforen op, waardoor elke uitspraak ons verder van de waarheid brengt. Ironisch dat Nietzsche zelf een metafoor nodig heeft om dit uit te kunnen drukken. “Waarheden zijn illusies waarvan met vergeten is dat het illusies zijn”.

Niet de meest intelligente wezens dus, wij mensen. Kunstzinnig scheppende subjecten, dat dan weer wel. Maar heel veel keuze hebben we eigenlijk ook niet. Zonder metaforen, taal en categorieën ook geen rust, zekerheid en consequentie. Toch is een besef van de illusie ook niet verkeerd. Blijkbaar wordt een leugen waar als men hem maar vaak genoeg herhaalt. Dat is de hele constructie van onze taal. Dus wil je de werkelijkheid veranderen? Begin dan gewoon met liegen.


 

Updates en artikelen graag in je mailbox ontvangen? Meld je dan hier aan voor de Slow Enzo nieuwsbrief

1 Comment

Geef een reactie